Hemoglobin A1c (HbA1c) |آزمایش هموگلوبین A1c تفسیر، رنج نرمال

اطلاعات بالینی آزمایش HbA1c

دیابت یک بیماری متابولیک مزمن است که با افزایش قند خون در اثر اختلال در ترشح انسولین، عملکرد انسولین یا هر دو همراه می‌شود. بالا ماندن قند خون در طول زمان می‌تواند خطر بروز عوارض چشمی، کلیوی، عصبی و بیماری‌های قلبی‌عروقی را افزایش دهد؛ به همین دلیل ارزیابی مستمر وضعیت کنترل قند خون یکی از بخش‌های مهم مراقبت از افراد مبتلا به دیابت است.

HbA1c چگونه وضعیت قند خون را نشان می‌دهد؟

HbA1c یا هموگلوبین گلیکوزیله زمانی تشکیل می‌شود که گلوکز موجود در خون به‌صورت غیرآنزیمی به هموگلوبین موجود در گلبول‌های قرمز متصل شود.

میزان تشکیل HbA1c با غلظت گلوکز خون و مدت زمانی که گلبول‌های قرمز در معرض گلوکز قرار داشته‌اند ارتباط دارد. به همین دلیل درصد HbA1c می‌تواند تصویری از میانگین وضعیت گلوکز خون طی حدود ۸ تا ۱۲ هفته گذشته ارائه دهد.

هرچه میانگین قند خون طی این بازه بالاتر باشد، معمولاً میزان HbA1c نیز افزایش پیدا می‌کند.

این ویژگی، تفاوت مهمی میان HbA1c و آزمایش‌هایی مانند قند خون ناشتا (FBS) ایجاد می‌کند. FBS مقدار گلوکز خون را در یک زمان مشخص اندازه‌گیری می‌کند، در حالی که HbA1c دید طولانی‌مدت‌تری از وضعیت کنترل قند خون ارائه می‌دهد. بنابراین این آزمایش‌ها جایگزین یکدیگر نیستند و پزشک ممکن است برای ارزیابی دقیق‌تر وضعیت بیمار از چند آزمایش در کنار یکدیگر استفاده کند.

HbA1c در تشخیص دیابت و پیش‌دیابت

در افراد غیر باردار، آزمایش HbA1c می‌تواند در کنار اندازه‌گیری گلوکز خون برای غربالگری و تشخیص دیابت و پیش‌دیابت مورد استفاده قرار گیرد.

معیارهای رایج آزمایشگاهی برای تشخیص دیابت عبارت‌اند از:

مقدار HbA1c بین 5.7 تا 6.4 درصد در محدوده پیش‌دیابت (Prediabetes) قرار می‌گیرد. قرار گرفتن در این محدوده به معنی ابتلای قطعی به دیابت نیست، اما نشان‌دهنده افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده است و ممکن است به بررسی و پیگیری بیشتر نیاز داشته باشد.

معیارهای تشخیص دیابت در دوران بارداری متفاوت است و نباید محدوده‌های فوق بدون در نظر گرفتن شرایط فرد برای تشخیص دیابت بارداری استفاده شوند.

آیا یک HbA1c بالا برای تشخیص دیابت کافی است؟

در فردی که علائم واضح افزایش قند خون یا هایپرگلیسمی قطعی ندارد، یک نتیجه غیرطبیعی معمولاً باید با یک نتیجه غیرطبیعی دیگر تأیید شود.

این تأیید می‌تواند از طریق تکرار HbA1c یا انجام یکی دیگر از آزمایش‌های معتبر تشخیصی قند خون صورت گیرد.

در مقابل، وجود علائم کلاسیک هایپرگلیسمی یا بحران هایپرگلیسمیک همراه با قند خون تصادفی برابر یا بیشتر از 200 mg/dL شرایط متفاوتی ایجاد می‌کند و تشخیص نهایی باید توسط پزشک و با در نظر گرفتن وضعیت بالینی بیمار انجام شود.

مزایای آزمایش HbA1c چیست؟

HbA1c به دلیل ویژگی‌های آزمایشگاهی و بالینی خود یکی از آزمایش‌های مهم در ارزیابی دیابت محسوب می‌شود. از مهم‌ترین مزایای آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بررسی هایپرگلیسمی مزمن و وضعیت قند خون طی چند ماه گذشته

• عدم نیاز به ناشتا بودن برای انجام خود آزمایش HbA1c

• تأثیر کمتر نوسانات کوتاه‌مدت قند خون بر نتیجه نسبت به یک اندازه‌گیری منفرد گلوکز

• امکان استفاده در تشخیص دیابت و پیش‌دیابت

• کاربرد در پایش روند کنترل قند خون و ارزیابی پاسخ به درمان

با این حال HbA1c جایگزین همه روش‌های بررسی گلوکز نیست و در برخی بیماران ممکن است اندازه‌گیری قند ناشتا، تست تحمل گلوکز یا روش‌های دیگر پایش قند خون نیز مورد نیاز باشد.

آزمایش HbA1c هر چند وقت یک‌بار انجام می‌شود؟

زمان تکرار آزمایش HbA1c برای همه بیماران یکسان نیست و بر اساس وضعیت کنترل قند خون، اهداف درمانی، تغییرات دارویی و نظر پزشک تعیین می‌شود.

در افرادی که به اهداف درمانی رسیده‌اند و وضعیت قند خون آن‌ها پایدار است، بررسی HbA1c معمولاً حداقل دو بار در سال انجام می‌شود.

در بیمارانی که هنوز به اهداف کنترل قند خون نرسیده‌اند، درمان آن‌ها تغییر کرده است یا وضعیت گلوکز پایداری ندارند، ممکن است HbA1c با فواصل کوتاه‌تر و معمولاً حدود هر سه ماه یک‌بار بررسی شود.

چه عواملی می‌توانند تفسیر HbA1c را تحت تأثیر قرار دهند؟

تفسیر HbA1c همیشه باید با توجه به وضعیت بالینی بیمار انجام شود. شرایطی که طول عمر گلبول‌های قرمز را تغییر می‌دهند یا بر هموگلوبین تأثیر می‌گذارند می‌توانند موجب شوند نتیجه HbA1c با میزان واقعی گلوکز خون تطابق کامل نداشته باشد.

بنابراین اگر بین مقدار HbA1c و نتایج اندازه‌گیری مستقیم قند خون اختلاف قابل توجهی وجود داشته باشد، بررسی عواملی مانند بیماری‌های مرتبط با گلبول قرمز، برخی انواع هموگلوبین و سایر شرایط مداخله‌گر اهمیت پیدا می‌کند.

جزئیات این موارد باید در بخش هشدارها و محدودیت‌های آزمایش HbA1c به‌صورت جداگانه بررسی شود.

بررسی HbA1c در آزمایشگاه دکتر دانشبد شیراز

در آزمایشگاه پاتوبیولوژی دکتر دانشبد در شیراز علاوه بر نتیجه HbA1c، روش اندازه‌گیری آزمایش نیز به‌صورت مشخص در اطلاعات تست درج شده است.

HbA1c در این آزمایشگاه با تکنیک Ion-Exchange HPLC اندازه‌گیری می‌شود. برای آشنایی با این تکنیک و سایر آزمایش‌هایی که در این واحد انجام می‌شوند، می‌توانید صفحه بخش تخصصی HPLC آزمایشگاه دکتر دانشبد را مشاهده کنید.

در صورتی که پزشک برای شما HbA1c یا سایر آزمایش‌های مرتبط با بررسی قند خون درخواست کرده است، امکان ثبت درخواست از طریق پذیرش آنلاین خون‌گیری آزمایشگاه دکتر دانشبد در شیراز نیز وجود دارد.

نکته آزمایشگاهی: عدد HbA1c باید در کنار وضعیت بالینی، نتایج قند خون و شرایط فرد تفسیر شود و افزایش یا کاهش آن به‌تنهایی نباید مبنای تصمیم‌گیری درمانی خودسرانه قرار گیرد.

مقادیر طبیعی HbA1c و تفسیر نتیجه آزمایش

نتیجه آزمایش HbA1c به‌صورت درصد (%) گزارش می‌شود. این عدد نشان می‌دهد چه میزان از هموگلوبین خون به گلوکز متصل شده است و می‌تواند برای ارزیابی وضعیت بلندمدت قند خون و، در شرایط مناسب، کمک به تشخیص پیش‌دیابت و دیابت مورد استفاده قرار گیرد.

محدوده HbA1c در آزمایش

محدوده گزارش و تفسیر HbA1c به‌صورت زیر است:

از نظر معیارهای تشخیصی، HbA1c کمتر از 5.7 درصد در افراد غیر باردار معمولاً در محدوده طبیعی در نظر گرفته می‌شود.

HbA1c بین 5.7 تا 6.4 درصد به چه معناست؟

قرار گرفتن HbA1c در محدوده 5.7 تا 6.4 درصد با پیش‌دیابت (Prediabetes) مطابقت دارد. این وضعیت به معنی ابتلای قطعی به دیابت نیست، اما نشان می‌دهد خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده افزایش یافته است.

در چنین شرایطی پزشک ممکن است با توجه به سن، سابقه خانوادگی، وزن، علائم، سایر عوامل خطر و نتایج آزمایش‌های گلوکز، بررسی یا پیگیری بیشتری را توصیه کند.

HbA1c برابر یا بیشتر از 6.5 درصد به چه معناست؟

مقدار HbA1c برابر یا بیشتر از 6.5 درصد یکی از معیارهای آزمایشگاهی تشخیص دیابت است.

با این حال، در فردی که علائم واضح هایپرگلیسمی یا بحران افزایش قند خون ندارد، یک نتیجه غیرطبیعی معمولاً باید با تکرار آزمایش یا یک آزمایش تشخیصی معتبر دیگر تأیید شود.

به همین دلیل مشاهده HbA1c بالاتر از 6.5 درصد به‌تنهایی نباید مبنای شروع یا تغییر خودسرانه درمان قرار گیرد و نتیجه باید توسط پزشک و در کنار سایر اطلاعات بالینی تفسیر شود.

آیا محدوده HbA1c برای همه افراد یکسان است؟

خیر. محدوده تشخیصی HbA1c با هدف درمانی HbA1c یکسان نیست.

برای فردی که از قبل به دیابت مبتلا است، پزشک یک هدف درمانی متناسب با شرایط او تعیین می‌کند. سن، نوع دیابت، مدت ابتلا، داروهای مصرفی، خطر افت قند خون، بیماری‌های همراه و شرایط فردی می‌توانند در تعیین این هدف مؤثر باشند.

بنابراین برای مثال، HbA1c بالاتر از محدوده طبیعی در یک فرد مبتلا به دیابت لزوماً به همان شکلی تفسیر نمی‌شود که نتیجه یک فرد بدون سابقه دیابت برای اولین بار بررسی می‌شود.

HbA1c در بارداری چگونه تفسیر می‌شود؟

تفسیر HbA1c در دوران بارداری با افراد غیر باردار تفاوت دارد. به دلیل تغییرات فیزیولوژیک بارداری و افزایش گردش گلبول‌های قرمز، مقدار HbA1c در این دوران می‌تواند پایین‌تر باشد.

به همین دلیل، جدول 5.7 تا 6.4 درصد برای پیش‌دیابت و 6.5 درصد یا بیشتر برای دیابت نباید به‌تنهایی برای تشخیص دیابت بارداری استفاده شود.

برای غربالگری و تشخیص دیابت بارداری، اندازه‌گیری گلوکز و تست‌های اختصاصی مانند تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) اهمیت بیشتری دارند و غربالگری معمول دیابت بارداری در افراد واجد شرایط معمولاً در هفته‌های 24 تا 28 بارداری انجام می‌شود.

در زنان بارداری که از قبل به دیابت مبتلا هستند نیز HbA1c می‌تواند به‌عنوان یکی از معیارهای کمکی برای پایش کنترل قند خون استفاده شود، اما هدف درمانی باید به‌صورت اختصاصی توسط پزشک تعیین شود.

نکته مهم درباره تفسیر نتیجه HbA1c

نتیجه HbA1c باید همراه با شرایط بالینی و سایر نتایج آزمایشگاهی بررسی شود. اگر بین HbA1c و مقادیر اندازه‌گیری‌شده قند خون اختلاف قابل توجهی وجود داشته باشد، ممکن است لازم باشد عواملی که بر طول عمر گلبول قرمز یا ساختار هموگلوبین تأثیر می‌گذارند بررسی شوند.

در آزمایشگاه پاتوبیولوژی دکتر دانشبد در شیراز، آزمایش HbA1c با روش Ion-Exchange HPLC انجام می‌شود. برای اطلاعات بیشتر درباره این روش می‌توانید صفحه بخش تخصصی HPLC آزمایشگاه دکتر دانشبد را مشاهده کنید.

در صورت داشتن درخواست پزشک برای HbA1c یا سایر آزمایش‌های خون، امکان استفاده از پذیرش آنلاین خون‌گیری آزمایشگاه دکتر دانشبد در شیراز نیز وجود دارد.

توجه: محدوده مرجع آزمایشگاه، معیار تشخیصی دیابت و هدف درمانی HbA1c سه مفهوم متفاوت هستند و نتیجه هر فرد باید با توجه به شرایط بالینی او تفسیر شود.

تفسیر آزمایش HbA1c

تفسیر HbA1c فقط بر اساس بالا یا پایین بودن یک عدد انجام نمی‌شود. نتیجه این آزمایش باید با توجه به ابتلا یا عدم ابتلا به دیابت، سن، نوع دیابت، وضعیت درمان، خطر افت قند خون، بیماری‌های همراه و نتایج سایر آزمایش‌های گلوکز بررسی شود.

در فردی که سابقه تشخیص دیابت ندارد، HbA1c برابر یا بیشتر از 6.5 درصد می‌تواند در محدوده تشخیصی دیابت قرار گیرد. در نبود علائم واضح افزایش قند خون، معمولاً تشخیص باید با تکرار آزمایش یا یک تست معتبر دیگر تأیید شود.

HbA1c مناسب برای افراد مبتلا به دیابت چقدر است؟

در بسیاری از بزرگسالان غیر باردار مبتلا به دیابت، هدف HbA1c معمولاً کمتر از 7 درصد در نظر گرفته می‌شود؛ با این حال این عدد یک هدف ثابت برای همه بیماران نیست.

پزشک ممکن است بر اساس شرایط فرد، هدف پایین‌تر یا بالاتری تعیین کند. عواملی مانند مدت ابتلا به دیابت، خطر هیپوگلیسمی، بیماری‌های قلبی‌عروقی، بیماری‌های همراه، سن، وضعیت عملکردی و نوع درمان در تعیین هدف مناسب HbA1c اهمیت دارند.

در برخی افراد سالم‌تر که خطر افت قند خون و عوارض درمان پایین است، ممکن است هدفی مانند کمتر از 6.5 درصد قابل بررسی باشد. در مقابل، برای افرادی که بیماری‌های همراه شدید، ضعف جسمی، محدودیت عملکردی یا خطر بالای هیپوگلیسمی دارند، اهداف کمتر سخت‌گیرانه می‌تواند مناسب‌تر باشد.

بنابراین هدف HbA1c باید به‌صورت فردی توسط پزشک تعیین شود و رسیدن به پایین‌ترین عدد ممکن لزوماً برای همه بیماران بهترین هدف درمانی نیست.

هدف HbA1c در کودکان و نوجوانان

اهداف درمانی HbA1c در کودکان و نوجوانان نیز باید بر اساس شرایط هر بیمار تعیین شود.

بر اساس توصیه‌های جدید، HbA1c کمتر از 7 درصد برای بسیاری از کودکان و نوجوانان مبتلا به دیابت مناسب است؛ اما عواملی مانند سن، توانایی تشخیص علائم افت قند خون، دسترسی به پایش مداوم گلوکز (CGM)، نوع درمان و سابقه هیپوگلیسمی می‌توانند باعث تغییر این هدف شوند.

در بعضی کودکان و نوجوانان ممکن است اهداف کمتر سخت‌گیرانه مانند کمتر از 7.5 درصد مناسب باشد و در گروه‌های منتخب نیز، اگر بدون افزایش خطر هیپوگلیسمی و فشار درمانی قابل دستیابی باشد، اهداف پایین‌تر می‌تواند در نظر گرفته شود.

به همین دلیل استفاده از یک محدوده ثابت HbA1c صرفاً بر اساس سن کودک، روش مناسبی برای تعیین هدف درمانی نیست.

چرا کنترل HbA1c اهمیت دارد؟

کنترل مناسب و پایدار قند خون می‌تواند در کاهش خطر بروز یا پیشرفت بسیاری از عوارض میکروواسکولار دیابت مانند آسیب‌های چشمی، کلیوی و عصبی مؤثر باشد.

با این حال، هدف درمان فقط کاهش HbA1c نیست. کنترل قند خون باید به شکلی انجام شود که در کنار کاهش خطر عوارض بلندمدت، احتمال افت شدید قند خون و سایر عوارض درمان نیز به حداقل برسد.

به همین علت تفسیر HbA1c باید بخشی از یک ارزیابی کامل پزشکی باشد و نباید صرفاً بر اساس یک عدد، دارو یا دوز درمان به‌صورت خودسرانه تغییر داده شود.

چرا HbA1c ممکن است با قند خون روزهای اخیر متفاوت باشد؟

HbA1c وضعیت گلوکز خون را طی حدود ۲ تا ۳ ماه گذشته منعکس می‌کند. به همین دلیل تغییرات اخیر قند خون ممکن است بلافاصله به همان میزان در نتیجه HbA1c دیده نشوند.

برای مثال، فردی که تا چند هفته قبل قند خون بالایی داشته اما اخیراً کنترل بهتری پیدا کرده است، ممکن است همچنان HbA1c بالاتر از هدف داشته باشد.

برعکس، اگر فرد در ماه‌های گذشته کنترل مناسبی داشته اما اخیراً قند خون او افزایش یافته باشد، HbA1c ممکن است هنوز این تغییر جدید را به‌طور کامل نشان ندهد.

به همین دلیل HbA1c و اندازه‌گیری‌های روزانه یا مقطعی قند خون اطلاعات متفاوت اما مکملی در اختیار پزشک قرار می‌دهند.

اگر HbA1c با قند خون تطابق نداشته باشد چه می‌شود؟

گاهی ممکن است HbA1c با نتایج اندازه‌گیری مستقیم گلوکز خون تطابق مناسبی نداشته باشد. در چنین شرایطی لازم است عواملی که می‌توانند بر طول عمر گلبول‌های قرمز، ساختار هموگلوبین یا نتیجه آزمایش اثر بگذارند بررسی شوند.

این موارد در بخش هشدارها و محدودیت‌های آزمایش HbA1c به‌طور جداگانه توضیح داده می‌شوند.

تفسیر HbA1c و روش اندازه‌گیری در آزمایشگاه دکتر دانشبد شیراز

آزمایش HbA1c در آزمایشگاه پاتوبیولوژی دکتر دانشبد در شیراز با روش Ion-Exchange HPLC انجام می‌شود.

برای آشنایی بیشتر با روش انجام این آزمایش و سایر تست‌های تخصصی این واحد می‌توانید صفحه بخش تخصصی HPLC آزمایشگاه دکتر دانشبد را مشاهده کنید.

اگر پزشک برای شما HbA1c یا سایر آزمایش‌های مرتبط با بررسی قند خون درخواست کرده است، امکان ثبت درخواست از طریق پذیرش آنلاین خون‌گیری آزمایشگاه دکتر دانشبد در شیراز نیز فراهم است.

نکته مهم: محدوده تشخیص دیابت، محدوده طبیعی HbA1c و هدف درمانی HbA1c سه مفهوم متفاوت هستند؛ بنابراین نتیجه آزمایش باید با توجه به شرایط هر فرد و توسط پزشک تفسیر شود.

هشدارها و محدودیت‌های آزمایش HbA1c

نتیجه آزمایش HbA1c همیشه باید در کنار وضعیت بالینی بیمار و سایر نتایج قند خون تفسیر شود. برخی واریانت‌های هموگلوبین و شرایطی که بر طول عمر یا گردش گلبول‌های قرمز تأثیر می‌گذارند، می‌توانند باعث شوند HbA1c اندازه‌گیری‌شده با وضعیت واقعی قند خون فرد مطابقت کامل نداشته باشد.

بنابراین اگر بین نتیجه HbA1c و مقادیر اندازه‌گیری‌شده قند خون اختلاف قابل توجهی وجود داشته باشد، بررسی احتمال وجود تداخل آزمایشگاهی یا شرایط مؤثر بر گلبول‌های قرمز اهمیت دارد.

واریانت‌های هموگلوبین چه تأثیری بر HbA1c دارند؟

وجود برخی واریانت‌های هموگلوبین می‌تواند بر اندازه‌گیری HbA1c اثر بگذارد، اما میزان و نوع این تداخل به روش و سامانه مورد استفاده برای اندازه‌گیری HbA1c بستگی دارد.

در روش‌های Ion-Exchange HPLC، بررسی کروماتوگرام می‌تواند در برخی موارد وجود پیک‌ها یا الگوهای غیرمعمول هموگلوبین را مشخص کند و آزمایشگاه را نسبت به احتمال وجود یک واریانت هموگلوبینی آگاه سازد.

این ویژگی می‌تواند به شناسایی نتایجی که نیاز به بررسی بیشتر دارند کمک کند؛ با این حال، کروماتوگرام HbA1c به‌تنهایی جایگزین آزمایش اختصاصی تشخیص هموگلوبینوپاتی‌ها نیست و توانایی اندازه‌گیری صحیح HbA1c در حضور هر واریانت باید بر اساس مشخصات روش و دستگاه مورد استفاده ارزیابی شود.

در آزمایشگاه پاتوبیولوژی دکتر دانشبد در شیراز، HbA1c با روش Ion-Exchange HPLC اندازه‌گیری می‌شود. برای آشنایی بیشتر با تکنیک مورد استفاده می‌توانید صفحه بخش تخصصی HPLC آزمایشگاه دکتر دانشبد را مشاهده کنید.

HbA1c در برخی هموگلوبینوپاتی‌ها قابل اندازه‌گیری نیست

در افرادی که به دلیل برخی هموگلوبینوپاتی‌های هموزیگوت یا ترکیبی، HbA طبیعی در خون وجود ندارد، HbA1c نمی‌تواند به شکل معمول اندازه‌گیری و تفسیر شود.

از جمله این شرایط می‌توان به برخی موارد مانند:

• HbSS

• HbEE

• HbCC

• HbSC

اشاره کرد.

در چنین شرایطی باید از روش‌های دیگری برای ارزیابی وضعیت گلوکز استفاده شود و انتخاب آزمایش جایگزین بر اساس شرایط بیمار و نظر پزشک انجام گیرد.

کم‌خونی و طول عمر گلبول قرمز چه اثری بر HbA1c دارند؟

HbA1c تحت تأثیر طول عمر گلبول‌های قرمز قرار دارد. بنابراین هر شرایطی که باعث کاهش یا افزایش عمر گلبول قرمز شود، می‌تواند تفسیر نتیجه را تحت تأثیر قرار دهد؛ حتی اگر خود روش آزمایش از نظر آنالیتیک دقیق باشد.

شرایطی که طول عمر گلبول قرمز را کوتاه می‌کنند، مانند:

• کم‌خونی همولیتیک

• خونریزی یا از دست دادن اخیر خون

• برخی بیماری‌های همراه با افزایش تخریب گلبول قرمز

می‌توانند باعث شوند مقدار HbA1c کمتر از میزان مورد انتظار بر اساس متوسط واقعی قند خون گزارش شود.

در مقابل، شرایطی که موجب افزایش متوسط عمر گلبول‌های قرمز می‌شوند ممکن است HbA1c را نسبت به وضعیت واقعی گلوکز بالاتر نشان دهند.

فقر آهن و برخی دیگر از انواع کم‌خونی نیز می‌توانند رابطه میان HbA1c و متوسط واقعی قند خون را تغییر دهند؛ بنابراین در بیمارانی که کم‌خونی دارند، نتیجه باید با توجه به نوع و علت کم‌خونی تفسیر شود.

چه شرایط دیگری می‌توانند HbA1c را تحت تأثیر قرار دهند؟

علاوه بر هموگلوبینوپاتی‌ها و کم‌خونی، شرایط دیگری نیز ممکن است باعث کاهش قابلیت اعتماد HbA1c شوند؛ از جمله:

• دریافت خون یا فرآورده‌های خونی در مدت اخیر

• درمان با داروهای محرک تولید گلبول قرمز مانند اریتروپویتین

• نارسایی پیشرفته کلیه یا دیالیز

• برخی اختلالات مرتبط با افزایش تخریب گلبول قرمز

• بارداری

• برخی اختلالات ژنتیکی مؤثر بر گلبول قرمز مانند کمبود G6PD

در چنین شرایطی ممکن است پزشک برای ارزیابی یا تشخیص وضعیت قند خون به اندازه‌گیری مستقیم گلوکز پلاسما یا روش‌های جایگزین پایش قند خون توجه بیشتری داشته باشد.

اگر HbA1c قابل اعتماد نباشد چه آزمایشی می‌تواند جایگزین شود؟

در شرایطی که HbA1c به دلیل اختلال در گردش گلبول‌های قرمز، نبود HbA یا سایر عوامل مداخله‌گر قابل تفسیر نباشد، فروکتوزآمین (Fructosamine) می‌تواند یکی از روش‌های جایگزین برای ارزیابی وضعیت گلوکز باشد.

برخلاف HbA1c که وضعیت قند خون را در یک بازه طولانی‌تر منعکس می‌کند، فروکتوزآمین عمدتاً اطلاعاتی درباره میانگین گلوکز طی حدود ۲ تا ۴ هفته اخیر ارائه می‌دهد.

در برخی شرایط، آزمایش Glycated Albumin نیز می‌تواند به‌عنوان یک نشانگر جایگزین مورد استفاده قرار گیرد.

انتخاب بین HbA1c، فروکتوزآمین، اندازه‌گیری گلوکز یا سایر روش‌ها باید متناسب با وضعیت بالینی بیمار انجام شود.

چه زمانی باید به نتیجه HbA1c با احتیاط نگاه کرد؟

اگر مقدار HbA1c با نتایج قند خون بیمار همخوانی ندارد، به‌خصوص زمانی که اختلاف قابل توجه و تکرارشونده است، نباید نتیجه صرفاً بر اساس عدد HbA1c تفسیر شود.

در چنین شرایطی بررسی عواملی مانند کم‌خونی، هموگلوبینوپاتی، انتقال خون اخیر، بیماری کلیوی، تغییر گردش گلبول قرمز و تداخل‌های وابسته به روش آزمایش می‌تواند برای یافتن علت این اختلاف ضروری باشد.

نکته آزمایشگاهی: وجود نتیجه HbA1c غیرمنتظره لزوماً به معنی خطای آزمایش نیست؛ گاهی ویژگی‌های بیولوژیک بیمار یا شرایط مؤثر بر هموگلوبین و گلبول قرمز باعث می‌شوند HbA1c نمای دقیقی از متوسط واقعی قند خون ارائه نکند.

منابع علمی

1. American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl. 1)–S49.
   مشاهده منبع در American Diabetes Association

2. American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. Glycemic Goals, Hypoglycemia, and Hyperglycemic Crises: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl. 1)–S149.
   مشاهده منبع در American Diabetes Association

3. American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. Children and Adolescents: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl. 1)–S320.
   مشاهده منبع در American Diabetes Association

4. American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. Management of Diabetes in Pregnancy: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl. 1)–S338.
   مشاهده منبع در American Diabetes Association

5. Sacks DB, Arnold M, Bakris GL, Bruns DE, Horvath AR, Lernmark Å, Metzger BE, Nathan DM, Kirkman MS. Guidelines and Recommendations for Laboratory Analysis in the Diagnosis and Management of Diabetes Mellitus. Clinical Chemistry. 2023;69(8):808–868.
   مشاهده راهنمای تخصصی در Clinical Chemistry

6. National Glycohemoglobin Standardization Program (NGSP). Factors that Interfere with HbA1c Test Results. Updated June 2026.
   مشاهده عوامل مداخله‌گر در نتیجه HbA1c در NGSP

7. National Glycohemoglobin Standardization Program (NGSP). HbA1c Assay Interferences: Effects of Hemoglobin Variants and Elevated Fetal Hemoglobin. Updated June 2026.
   مشاهده تداخل واریانت‌های هموگلوبین با روش‌های HbA1c در NGSP

8. Nathan DM, Kuenen J, Borg R, Zheng H, Schoenfeld D, Heine RJ; A1C-Derived Average Glucose Study Group. Translating the A1C Assay Into Estimated Average Glucose Values. Diabetes Care. 2008;31(8):1473–1478. doi:10.2337/dc08-0545.
   مشاهده مقاله در PubMed